ABD’nin dünyâ hâkimiyeti hızla aşınmaya devâm ediyor. Trump devri, tekmil aşırılıkları ve savrulmalarıyla , bunun en dramatik evresi olarak târihe yazılacak. Hayâller ile gerçeklerin paçal olduğu, her kuvvet gösterisinin bir zayıflığa delâlet ettiği ve neticelerin, ABD nam ve hesâbına fos çıktığı hâdiseleri idrak ediyoruz. Her aşırılık , ABD’yi biraz daha dibe itiyor.

ABD’yi ihtirasları bitiriyor. Meselenin olgunlaşmasına giden hâdiseler derinlikli bir şekilde ele alınmayı hak ediyor. Bu ihtiraslar , bir zafer yanılsamasının içinden geldi. Sovyetlerin çöküşü, ABD’de yeni bir elitin azgınlaşmasına sebebiyet verdi. II.Umûmî Harp nihayete erdikten sonra kendi kurdukları ve dengeye dayanan bir sistemi ihtiraslarının önündeki mâni olarak telakki eden bir ihtirastır bu. Dengelerin bozulmasını târihî bir avantaj olarak gördüler. Çok sathî, dar görüşlü bir telakki idi bu.

Bir telakki yâhut tasavvur ,târihin sâbitelerini doğru kavramakla ayağı yere basar hâle gelebilir. ABD’de en eksik olan , Avrupa’nın aksine bir târih şuurundan mahrum oluşuydu. Yeni kıt’anın yeni sâkinleri , kendi târihlerinin içinde sıkışan ve onu arkalarında bırakarak yeni dünyâya gelen kalabalıklardı. Yâni, ABD’yi tarih kaçkınları kuruyor ve her hayat pratiği güncele ve yakın geleceğe dâir ihtiyaçlara göre şekilleniyordu. Bu, ABD’nin diyalektiğini meydana getiriyordu. Târihten arınmak, bir taraftan ümitleri tâzeliyor ve kıt’anın bâkir ve bitmek bilmeyen kaynaklarıyla eşlenerek insanlara olağanüstü bir dinamizm kazandırıyordu. Eski kıt’aların halklarının içinde sıkıştığı birikimli ve çok katmanlı târihleri her nesli cenderesi altına alıp boğarken , yeni kıt’adaki ferahlık büyük bir avantaj doğuruyor ve her yerde târihinden kaçmak isteyen bireylere ve topluluklara ilham kaynağı ve câzibe merkezi meydana getiriyordu. Yeni kıt’ada ne eski dünyâların sınıfsal eşitsizlikleri ne de bunları emniyet altına alan müesses yapılar mevcuttu. Eşitlik ve özgürlük en saf ve belki de en tabiî hâliyle zâten veriydi. Bu değerler için ahlâkî iddialar geliştirmek ve münhasıran mücâdele etmek lâzım değildi. En saf ve tabîî halleriyle ve de en somut karşılıklarıyla bunlar zâten hayâtın içindeydi. Bu somutluğu, eşitliğin fırsat eşitliği, özgürlüğün ise teşebbüs özgürlüğü ile eşlemesinde daha berrak olarak görebiliyoruz. Amerikan Bağımsızlık Savaşı , yaşlı Avrupa kıt’asının başat kuvveti olan Birleşik Krallığın baskısını ortadan kaldırınca bu dinamiklerin önünde hiç bir mâni kalmadı.

19.Asrın ortalarından başlayarak ,yaklaşık bir asır devâm edecek olan,tuhaf bir şekilde , cemaat sofuluklarını liberal değerlerle eşlendiren Yeni Dünyânın altın çağı başladı. (Amerikan tarzı eşitlik ve özgürlüğü lekeleyen olgu ise ırkçılık oldu. Amerkan kapitalizmi , târihin en büyük çaplı köle ekonomisini inşâ etti. Beyaz üstünlükçülük kıt’anın en derin , bugün bile aşıldığı iddia edilemeyen meselesini meydana getirdi).

Târihten arınmak ABD’yi inşâ eden ve yükselten bir kuvvetti Ama aynı dinamik, diyalektik olarak ABD’yi içeriden çökerten başka bir işlev gördü. Hoş, burada bir şeye bilhassa dikkat çekmek isterim. ABD’nin nüfûsunun ekseriyetini meydana getiren orta-orta ve alt- orta sınıflar arasında değil; lâkin ekaliyeti temsil eden kültürel elitleri arasında hâlâ tedâvülde olan bir Avrupalılık mevcuttu. Meselâ ABD’nin en seçkin üniversitelerinde hâlâ Avrupa’nın rûhû hüküm sürmekteydi. Üst- orta sınıflardan başlayan bu Avrupâilik daha yukarılara doğru daha da belirginleşiyordu. Avrupa ile entelektüel temaslarda olmak , meselâ kültürel Kâbeleri olarak gördükleri Paris’te hiç değilse bir kaç ay yaşamış olmak; mümkünse buna İtalya’yı ve Roma’yı dâhil etmek; hele hele esaslı bir Yunanistan ziyâreti ile taçlamak ABD’li kültürel elitlerin imtiyâzıydı. (Woody Allen, New Yorkerlar üzerinden bunu çok hoş anlatır). Bu elitlerin ,şu veyâ bu şekilde bir târih şuuru teşekkül ediyordu.

Târih şuuru siyâsî karar alma süreçlerinde çok belirleyicidir. Sağlam bir târih şuuru neyi ne zaman ve ne kadar yapabileceğinizi öğretir size.( Dikkatli okur, kastettiğimin, şuur adı altında hezeyan üretmek olmadığını hemen anlamış olmalıdır). II.Umûmî Harp neticesinde kurulan Dünyâ Düzeni, ABD’yi küresel bir hegemon kuvvet hâline getirdi. O günlere kadar kendi kabuğunda , kendi dinamizmi üzerinden birikimini tamamlamış ABD’nin küresel ölçekte hegemonik bir misyonerlik kazanması esâsen uyumsuz bir durumdu. ABD’nin dünyâ görgüsüzlüğü üzerinden bunu başarması beklenemezdi. Açıkları ve boşlukları ,mühim bir ölçekte bayrağı kendisine teslim eden Birleşik Krallığın birikimin ABD’ye aktarılmasıyla kapattı. Ama bu kâfi gelmeyecekti. Görece târih şuuru olan , Avrupâî standartlara sâhip olan bir elitin duruma vaziyet etmesi icap ediyordu. ABD’nin böyle bir eliti mevcuttu. Dümene de onlar geçti. Sâdece Kissinger, Keanan, Brzezinski gibi isimlere bakmak aydınlatıcı olacaktır. Bu adamlar Avrupâî bir zihniyete sâhipti. Meselâ Kissenger’ın doktora tezi Metternich ve denge siyâsetleri üzerineydi. Bu elitler,târihte hiçbir kuvvetin tek başına , mutlak bir dünyâ hâkimiyeti kuramadığınının şuurundaydı. Hegemonik şekillenmenin diyâlektik bir mâhiyeti olduğunu, her sistemin ancak sistem karşıtlarını ihtivâ etmesiyle ayakta kalacağını idrâk ediyorlardı.

ABD’nin çöküşüne giden yol, Sovyetlerin çöküşü ile başladı. Bu, sistemik bir krizdi. Dalgaların er geç Atlantik kıyılarını döveceği âşikârdı. Ama , ABD’de bunu ,târih şuurundan yoksun, alt orta sınıflardan, belki de daha aşağılardan gelen yeni bir elit idrâk edemedi. Hâdiseyi ABD’nin önünde açılan ve onun mutlak dünyâ hâkimiyetine giden bir fırsat penceresi olarak mütalaa ettiler. Hem Cumhûriyetçiler hem de Demokratlar içinde ürediler; müesseselere yerleştiler ve eski elitleri hunharca tasfiye ettiler. Artık müesses nizam onlara geçmişti. Ukrayna’yı savaşa süren müesses Demokrat kafa ile İran’da çuvallayan Cumhûriyetçi zihniyet arasında zerre miskâl fark yoktur. Şimdi son etaba berâber girdiler. Muhtemelen , öz MAGA’cılık Cumhûriyetçi Partide, sosyalizan yeni demokrat dalga Demokrat Partide bir artık olarak görülecek ve her iki partinin kodomanlarınca temizlenmek istenecektir. İsterseniz, ABD’nin seçimlerine bir de buradan bakın..Çok dikkat çekici değerlendirmeler kazanabilirsiniz. Belki de başka bir yazıda bunları yazarım…