Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ile ilişkilerini Amerikan devletinin kurumları üzerinden değil, Türk ve Amerikan başkanlarının kişisel ilişkileri/ tercihleri üzerinden yürütmenin sınırlarına ulaşmış görünüyor. Trump'ın Kongre karşısında zayıflaması, Ankara'nın diplomatik manevra alanını daraltırken Türkiye'yi dış politikasının kurumsal temellerini yeniden düşünmeye zorluyor.

Asıl mesele, Washington'da hangi partinin iktidarda olduğu değildir. Mesele, Türkiye'nin dünyanın en güçlü devletlerinden biriyle ilişkilerini nasıl tanımladığı, hangi kanallardan yürüttüğü ve hangi kurumsal güvencelere dayandırdığıdır.

Devletler arasındaki ilişkiler kişisel dostluklarla kolaylaştırılabilir; fakat yalnızca bu dostluklarla sürdürülemez. Liderler, hükümetler değişir, siyasal çoğunluklar farklılaşır, çıkarlar yeniden tanımlanır. Kalıcı olan, devletlerin kurumları, hukukî yükümlülükleri ve uzun vadeli stratejik çıkarlarıdır.

Kişisel diplomasi neden tercih edildi?

Türkiye'nin son yıllardaki Amerikan politikasında dikkat çeken özelliklerden biri, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile Başkan Trump arasındaki doğrudan iletişime verilen önem olmuştur. Bu ilişkinin temelinde iki liderin birbirleriyle konuşabilmesi kadar, geleneksel diplomatik mekanizmaların kimi zaman sorunları çözmek yerine ağırlaştırdığı düşüncesi de bulunmaktadır.

Ankara açısından Trump'ın bazı özellikleri elverişli bir diplomatik ortam yaratıyordu. Trump, dış politikada kurumsal teamüllerden ziyade kişisel müzakerelere, pazarlıklara ve karşılıklı tavizlere önem veren bir liderlik anlayışına sahipti. İnsan hakları, demokratik standartlar ve hukukun üstünlüğü gibi konuları, stratejik veya ekonomik pazarlıkların ön koşulu hâline getirmeye pek istekli değildi.

Bu yaklaşım, Türkiye açısından belirli konularda hareket serbestisi sağlayabiliyordu. Ama bu durum, Amerikan başkanının Türkiye'ye karşı esnek davranırken, Amerikan devletinin Türkiye'ye yönelik bütün itirazlarının ortadan kalktığı anlamına gelmiyordu.

Washington yalnızca Beyaz Saray'dan ibaret değildir. Kongre, Pentagon, Dışişleri Bakanlığı, istihbarat kurumları, yargı organları ve kamuoyu, dış politikanın oluşumunda farklı ağırlıklara sahip aktörlerdir. Bu kurumların Türkiye'ye ilişkin değerlendirmeleri her zaman başkanın kişisel tercihleriyle örtüşmüyor.

Dolayısıyla Ankara'nın Trump'la kurduğu yakın ilişki, Amerikan siyasal sisteminin bütününde aynı ölçüde karşılık bulmuyordu. Bu da iki ülke arasındaki ilişkileri kırılgınlaştırıyordu.

Kongre'nin el değiştirmesi neden bir dönüm noktası?

3 Kasım 2026 ara seçimlerinde Demokratların hem Temsilciler Meclisi'nde hem Senato'da çoğunluğu kazanması, Amerikan siyasal sisteminde önemli bir güç değişikliğine işaret etmektedir. Trump başkanlık görevini sürdürmektedir; ancak artık yasama organının iki kanadında da muhalefetin çoğunluğuyla karşı karşıyadır. Bu durum, yönetimin yasama gündemini, bütçe önceliklerini, üst düzey atamalarını ve dış politika girişimlerini etkileyecektir.

Burada Amerikan sisteminin Türkiye açısından yeterince dikkate alınmayan bir özelliği ortaya çıkmaktadır: ABD'de başkan güçlüdür, fakat sınırsız yetki sahibi değildir.

Kongre, savunma harcamaları üzerinde belirleyici yetkilere sahiptir. Silah satışlarını denetleyebilir, yaptırım mevzuatını değiştirebilir, yürütme organının faaliyetlerini soruşturabilir ve dış politika tercihlerinin maliyetini artırabilir. Başkanın dış politikadaki anayasal yetkileri devam etmekle birlikte, bunların kullanımı çeşitli hukukî ve siyasî sınırlamalara tabidir.

Demokratların Kongre çoğunluğunu elde etmesi, Türkiye'ye yönelik bütün politikaların otomatik olarak sertleşeceği anlamına gelmez. Amerikan dış politikasında iki partinin uzlaştığı stratejik konular bulunduğu gibi, Türkiye ile işbirliğini destekleyen Demokrat ve Cumhuriyetçi siyasetçiler de vardır. Ancak yeni denge, Ankara açısından önemli bir değişiklik yaratmaktadır: Beyaz Saray'da varılan bir mutabakatın Kongre tarafından sorgulanması veya engellenmesi ihtimali daha görünür hâle gelmiştir.

Üstelik Kongre'deki yeni çoğunluğun göreve başlamasıyla, Türkiye'nin Amerikan siyasal sisteminin farklı merkezleriyle ilişkiler geliştirmesi daha da önem kazanacaktır.

Başkanla anlaşmak artık Kongre'yi ikna etmek anlamına gelmemektedir.

F-35, S-400 ve yaptırımlar: Kişisel diplomasinin somut sınırları

Bu kurumsal gerilimin en açık biçimde görülebileceği alan savunma ilişkileridir.

Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi satın alması, yalnızca iki ülke arasındaki teknik bir savunma anlaşmazlığı olarak kalmamıştır. Türkiye'nin F-35 programından çıkarılmasına ve CAATSA* yaptırımlarına yol açan bu karar, Ankara'nın NATO içindeki stratejik konumunu da tartışmalı hâle getirmiştir.

Trump yönetiminin Türkiye'ye F-35 satışı ve yaptırımların kaldırılması konusunda olumlu açıklamalar yapması, Ankara'da çözüm beklentisini artırmıştır. Ancak ABD Kongre Araştırma Servisinin Temmuz ve Ağustos 2026 tarihli raporları, F-35 transferi için S-400 meselesiyle bağlantılı yasal koşulların sürdüğünü ortaya koymaktadır.

Bu örnek, Türkiye–ABD ilişkilerinin temel çelişkisini somutlaştırmaktadır.

Bir tarafta başkanlar arasında diplomatik bir anlaşma arayışı, diğer tarafta Kongre'nin kabul ettiği yasalar ve Amerikan savunma bürokrasisinin güvenlik değerlendirmeleri bulunmaktadır.

Trump'ın olumlu yaklaşımı siyasi bir imkân yaratabilir. Fakat bu yaklaşım, yürürlükteki yasaları kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Demokratların Kongre'de çoğunluğu elde etmesi, bu konuların daha yoğun denetime tabi tutulmasına yol açabilir. Özellikle yaptırımların kaldırılması, ileri teknoloji silahların transferi ve Türkiye'nin Rusya ile savunma ilişkileri yeni tartışmaların konusu olabilir.

Buradan çıkarılması gereken ders açıktır: Diplomatik vaat ile hukuken uygulanabilir devlet kararı aynı şey değildir.

Türkiye'nin savunma sanayiinin geleceği, yalnızca iki lider arasındaki iyi niyete değil, hukukî engellerin kaldırılmasına ve karşılıklı güvenin kurumsal düzeyde yeniden oluşturulmasına bağlıdır.

Demokrasi ve insan hakları eksiklikleri yeniden gündeme gelebilir

Türkiye–ABD ilişkilerinde önemli bir başka mesele, demokratik standartlar ve insan haklarıdır.

Trump'ın dış politika anlayışında güvenlik, ticaret ve stratejik pazarlıkların ağırlığı, demokratik değerler konusundaki geleneksel Amerikan söylemini zaman zaman geri plana itmiştir.

Bu yaklaşım, Ankara açısından iç siyasal uygulamalarının ikili ilişkilerde daha az gündeme gelmesini sağlayan bir ortam yaratmıştır.

Ancak Demokratların Kongre'deki çoğunluğu, Türkiye'nin yargı bağımsızlığı, ifade özgürlüğü, siyasi tutuklamalar, seçimlerin adilliği ve muhalefetin faaliyet alanı gibi konuların daha sık tartışılmasına zemin hazırlayabilir.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, Amerikan dış politikasının demokrasi konusunda her zaman tutarlı olmadığıdır. Washington, stratejik çıkarları gerektirdiğinde demokratik standartları zayıf müttefikleriyle de yakın ilişkiler sürdürebilmiştir. Dolayısıyla insan haklarının gündeme getirilmesi ile bu ilkelerin tutarlı biçimde uygulanması birbirinden ayrı değerlendirilmelidir.

Bununla birlikte, Kongre komisyonlarının soruşturma ve denetim yetkileri, bu konuların Beyaz Saray'ın tercihleri dışında da gündemde tutulabilmesine olanak sağlayacaktır.

Türkiye açısından sorun yalnızca Amerikan Kongresi'nin eleştirileri değildir. Daha temel sorun, iç hukuk düzeninin uluslararası ilişkilerde giderek daha fazla tartışma konusu hâline gelmesidir.

Hukukun üstünlüğü yalnızca bir iç yönetim meselesi değildir; aynı zamanda uluslararası güvenilirliğin, güvenliğin ve diplomatik hareket serbestisinin kaynaklarından biridir.

Bir devletin kurumlarına, hukuk düzenine ve taahhütlerine duyulan güven, dış politikada kullanabileceği imkânları da genişletir.

Suriye, İsrail ve Ortadoğu: İşbirliği ile rekabet arasında

Türkiye ile ABD'nin ilişkileri yalnızca savunma sanayii ve demokrasi tartışmalarından oluşmamaktadır.

Suriye'nin geleceği, İsrail'in bölgesel güvenliği ve saldırganlığı, İran'la ilişkiler, Rusya'nın nüfuzu, NATO'nun geleceği ve Ortadoğu'daki yeni güvenlik düzeni iki ülkenin ortak çıkarlarının ve anlaşmazlıklarının kesiştiği alanlardır.

Türkiye, coğrafi konumu, askeri kapasitesi ve bölgesel bağlantıları nedeniyle ABD açısından önemini korumaktadır. Washington'ın Türkiye ile ilişkilerini bütünüyle koparması, kendi bölgesel stratejisi bakımından da ciddi maliyetler doğurabilir.

Nitekim Amerikan Kongre Araştırma Servisinin Ağustos 2026 raporu, Türkiye ile ABD arasında Suriye, İran, Ukrayna ve Gazze gibi alanlarda işbirliği imkânlarının geliştiğine dikkat çekerken, Rusya ile ilişkiler ve bölgesel anlaşmazlıkların devam ettiğini de kaydetmektedir.

Bu durum Ankara'ya belirli bir pazarlık gücü sağlamaktadır.

Ancak stratejik önem ile diplomatik dokunulmazlık aynı şey değildir.

Türkiye'nin jeopolitik konumu, Amerikan yönetimlerinin Ankara ile çalışmasını gerekli kılabilir. Fakat bu gereklilik, Washington'ın Türkiye'nin bütün taleplerini kabul edeceği anlamına gelmez.

Özellikle İsrail'in güvenliği ve Doğu Akdeniz'deki güç dengeleri konusunda Kongre'nin tutumu, Beyaz Saray'ın daha esnek yaklaşımlarını sınırlayabilir.

Türkiye'nin önündeki mesele, bölgesel önemini sürekli vurgulamak değil, bu önemi kalıcı diplomatik kazanımlara dönüştürebilmektir.

Bunun için de yalnızca başkanlar arasında yürütülen pazarlıkların ötesine geçilmesi gerekmektedir.

Washington'daki değişim Ankara'nın dış politika anlayışını da sorgulatıyor

Amerikan ara seçimlerinin Türkiye açısından en önemli sonucu, tek tek dış politika dosyalarında yaşanabilecek gelişmelerden daha derindir.

Bu seçimler, Ankara'nın dış ilişkilerde giderek belirginleşen lider merkezli yönetim anlayışının sınırlarını görünür kılmaktadır.

Türkiye'de dış politika kararlarının Cumhurbaşkanlığı çevresinde yoğunlaşması, karar alma süreçlerini hızlandırabilir. Kriz anlarında doğrudan liderler arası iletişim bazı tıkanıklıkları aşabilir.

Ancak kararların dar bir siyasal merkezde toplanmasının önemli sakıncaları da bulunmaktadır.

Dışişleri bürokrasisinin birikimi, parlamentonun denetimi, uzman kurumların değerlendirmeleri ve uzun vadeli stratejik planlama yeterince etkili olmadığında, dış politika kişisel ilişkilere ve kısa vadeli pazarlıklara daha bağımlı hâle gelmektedir.

Böyle bir sistem, karşı tarafta benzer biçimde kişiselleşmiş bir yönetim bulunduğunda belirli avantajlar sağlayabilir. Fakat karşı tarafın kurumsal dengeleri değiştiğinde aynı sistem ciddi uyum sorunları yaşayabilir.

Trump'ın Kongre karşısında güç kaybetmesi bu bakımdan öğretici bir örnektir.

Türkiye'nin Washington'daki bir başkanla yakın ilişki kurabilmesi önemlidir. Fakat Amerikan Kongresi'nde, Dışişleri Bakanlığında, Pentagon'da ve Amerikan kamuoyunda yeterince güçlü ilişkiler geliştirememesi durumunda, bu yakınlığın diplomatik getirileri sınırlı kalacaktır.

Asıl stratejik eksiklik burada ortaya çıkmaktadır.

Kişisel ilişkiler diplomasinin bir aracı olabilir; fakat dış politikanın kurumsal altyapısının yerini alamaz.

Türkiye'nin seçenekleri: Uyum, çeşitlendirme ve kurumsallaşma

Washington'daki yeni güç dengeleri karşısında Türkiye'nin önünde birbirini dışlamayan üç politika alanı bulunmaktadır.

Birincisi, Amerikan siyasal sisteminin farklı kurumlarıyla ilişkilerin geliştirilmesidir. Kongre'deki her iki partiyle düzenli temas kurulması, savunma ve güvenlik alanındaki anlaşmazlıkların teknik ve hukukî boyutlarıyla ele alınması, Türkiye'nin görüşlerinin yalnızca Beyaz Saray'a değil Amerikan karar alma sisteminin bütününe anlatılması önem taşımaktadır.

İkincisi, Türkiye'nin dış ilişkilerinin çeşitlendirilmesidir. Avrupa Birliği, NATO müttefikleri, bölgesel güçler ve yükselen ekonomilerle ilişkiler, Amerikan başkanının tercihleriyle bağlantılı dalgalanmalara karşı denge sağlayabilir. Ancak çeşitlendirme, mevcut ittifaklardan uzaklaşmak veya bir büyük güce karşı başka bir büyük güce bağımlı hâle gelmek anlamına gelmemelidir.

Üçüncüsü ve belki de en temel olanı, Türkiye'nin kendi dış politika kurumlarının güçlendirilmesidir. Dış politikanın öngörülebilir, hesap verebilir, hukuka dayalı ve kurumlar arasında eşgüdümle yürütülmesi, uluslararası pazarlıklarda Türkiye'nin konumunu daha sağlam hâle getirecektir; çünkü, dış politika kapasitesi yalnızca askeri güçten veya liderlerin kişisel ilişkilerinden oluşmaz. Ekonomik dayanıklılık, kurumsal güvenilirlik, diplomatik uzmanlık ve uluslararası yükümlülüklere bağlılık da bu kapasitenin temel unsurlarıdır.

Trump'ın Kongre karşısında zayıflaması, Ankara açısından bazı diplomatik girişimleri güçleştirebilir. Ancak Türkiye'nin dış politikasının sağlamlığı, Amerikan başkanının ne kadar güçlü olduğuna bağımlı olmamalıdır.

Bir ülkenin dış politikasının başarısı, başka bir ülkedeki belirli bir liderin iktidarını korumasına bağlı hâle geliyorsa, burada yapısal bir kırılganlık vardır. Üstelik bu mesele yalnızca Amerika ile sınırlı değildir.

Rusya, Avrupa Birliği, Ortadoğu ülkeleri ve diğer uluslararası aktörlerle ilişkilerde de kişisel diplomasi ile kurumsal diplomasi arasındaki denge korunmalıdır.

Kişisel diplomasi, özellikle kriz dönemlerinde yararlı olabilir. Ancak devletler arası ilişkilerin sürekliliği, liderlerin birbirlerine duydukları yakınlıktan daha sağlam dayanaklar gerektirir.

Türkiye'nin dış politikası, başka ülkelerin seçim sonuçlarına göre sürekli yeniden konumlanmak zorunda kalmamalıdır.

Bu da dış politikada stratejik sürekliliğin ve kurumsal kapasitenin önemini ortaya koymaktadır.

Sonuç: Başkanlarla değil, devletlerle ilişki kurmak

2026 Amerikan ara seçimleri, yalnızca Trump'ın iç siyasette karşılaştığı bir güç kaybı değildir. Aynı zamanda Amerikan başkanlık sisteminin kurumsal denge ve denetim mekanizmalarının dış politika üzerindeki etkisini yeniden görünür kılmıştır.

Demokratların Kongre'deki çoğunluğu, Trump'ın Türkiye ile ilişkilerdeki tercihlerini bütünüyle geçersiz kılmayacaktır. Başkan, yürütme yetkilerini ve dış politikadaki önemli inisiyatiflerini korumaktadır. Ancak Kongre'nin yasama, denetim ve bütçe yetkileri, Beyaz Saray'ın Ankara'ya yönelik girişimlerini daha karmaşık bir siyasal süreçle karşı karşıya bırakabilir.

Bu değişim, Türkiye açısından yalnızca yeni engeller değil, dış politikanın yeniden değerlendirilmesi için de bir fırsat oluşturmaktadır.

Türkiye'nin Amerika ile ilişkilerinin geleceği, Erdoğan ile Trump arasındaki kişisel yakınlıktan çok daha geniş bir zeminde belirlenecektir. Savunma işbirliği, NATO yükümlülükleri, ekonomik ilişkiler, bölgesel güvenlik, hukuk ve demokratik standartlar bu ilişkinin kalıcı unsurlarıdır.

Türkiye'nin karşı karşıya olduğu temel soru, Trump'ın Ankara'ya ne kadar yardımcı olabileceği değildir.

Asıl soru, Türkiye'nin Amerikan başkanının kişisel desteğine ihtiyaç duymadan, Amerikan devletiyle sürdürülebilir ve karşılıklı güvene dayalı bir ilişki kurup kuramayacağıdır.

Bu gelişmelerin Türkiye açısından en önemli dersi şudur:

Güçlü dış politika, güçlü liderlerin birbirleriyle anlaşmasına değil, güçlü kurumların birbirleriyle çalışabilmesine dayanır.

--------

*CAATSA, ABD Kongresi tarafından 2017 yılında kabul edilen ve açılımı "Amerika'nın Hasımlarıyla Yaptırımlar Yoluyla Mücadele Etme Yasası" (Countering America's Adversaries Through Sanctions Act) olan bir ABD federal yasasıdır.

Bu yasa temel olarak Rusya, İran ve Kuzey Kore gibi ülkelerin savunma, istihbarat ve enerji sektörlerini hedef alarak ekonomik ve siyasi baskı oluşturmayı amaçlar.