Eric Schmitt ve Jonathan Swan / The New York Times
İran savaşının Şubat ayı sonunda başlamasından bu yana, ABD, Çin’le olası bir savaş için geliştirilmiş uzun menzilli gizli seyir füzelerinden yaklaşık 1.100 adet kullandı; bu sayı, ABD envanterinde kalan toplam miktara oldukça yakın. Ordu ayrıca 1.000’den fazla Tomahawk seyir füzesi ateşledi; bu da ABD’nin bir yılda satın aldığı miktarın yaklaşık 10 katına denk geliyor.
Pentagon, savaşta birim başına maliyeti 4 milyon doların üzerinde olan 1.200’den fazla Patriot önleme füzesi ile 1.000’den fazla Precision Strike ve ATACMS kara konuşlu füze kullandı. Savunma Bakanlığı iç tahminlerine ve Kongre yetkililerine göre bu durum stokların endişe verici biçimde azalmasına yol açtı.
İran savaşı, ABD ordusunun küresel mühimmat stoklarının önemli bir kısmını tüketti ve Pentagon’u Asya ve Avrupa’daki komutanlıklardan Orta Doğu’ya hızla bomba, füze ve diğer askeri ekipman sevk etmeye zorladı. Trump yönetimi ve Kongre yetkililerine göre bu çekilmeler, söz konusu bölgesel komutanlıkları Rusya ve Çin gibi potansiyel rakiplerle karşı karşıya gelme konusunda daha az hazırlıklı hale getirdi ve ABD’yi, tükenen stokları telafi edebilmek için üretimi artırmanın yollarını bulmaya itti.
Çatışma ayrıca Pentagon’un aşırı pahalı füze ve mühimmatlara — özellikle hava savunma önleme sistemlerine — ne kadar bağımlı olduğunu gözler önüne serdi; bunun yanında savunma sanayisinin daha ucuz silahları, özellikle saldırı dronlarını, çok daha hızlı geliştirip geliştiremeyeceğine dair endişeleri de artırdı.
Günde 1 milyar dolarlık maliyet
Savunma Bakanlığı, iki hafta önce yürürlüğe giren ateşkesten önceki 38 günlük savaşta ne kadar mühimmat kullanıldığını açıklamadı. Pentagon, 13.000’den fazla hedefin vurulduğunu söylüyor ancak yetkililere göre bu sayı, savaş uçakları, taarruz uçakları ve topçunun büyük hedefleri genellikle birden fazla kez vurması nedeniyle kullanılan bomba ve füze miktarını olduğundan düşük gösteriyor.
Beyaz Saray yetkilileri çatışmanın bugüne kadarki maliyetini tahmin etmeyi reddetti ancak iki bağımsız grup masrafın çarpıcı boyutta olduğunu belirtiyor: 28 milyar ile 35 milyar dolar arasında, yani günde yaklaşık 1 milyar dolar.
Savunma Bakanlığı yetkililerinin milletvekillerine verdiği bilgiye göre, yalnızca ilk iki günde ordu 5,6 milyar dolarlık mühimmat kullandı.
ABD’nin küresel mühimmat stoklarını eski seviyesine getirebilmesi için, bu süreçte askeri gücünü nerede sürdüreceğine dair zor tercihler yapması gerekecek. Senatör Jack Reed bu hafta yaptığı açıklamada, “Mevcut üretim hızlarıyla, harcadıklarımızı yeniden yerine koymak yıllar alabilir” dedi.
Emekli ABD Deniz Piyadeleri Albayı Mark F. Cancian ise, “ABD’nin yeterli stoklara sahip olduğu pek çok mühimmat var, ancak bazı kritik kara saldırı ve füze savunma mühimmatları savaş öncesinde de sınırlıydı, şimdi ise daha da az” değerlendirmesinde bulundu.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, haberdeki temel varsayımın “yanlış” olduğunu belirterek, ABD’nin dünya çapında “yeterli ve fazlasıyla donanımlı” askeri stoklara sahip olduğunu söyledi.
Pentagon’un baş sözcüsü Sean Parnell ise operasyonel güvenliği gerekçe göstererek “herhangi bir belirli cephe ihtiyacına veya küresel kaynak kapasitesine ilişkin detay vermekten” kaçındı.
Kongre'den ek finansman onayı bekleniyor
Kentucky Senatörü ve Pentagon’a finansman sağlayan alt komitenin başkanı Mitch McConnell da dahil olmak üzere bazı Cumhuriyetçiler, önceki yönetimlere mühimmat üretimine ayrılan harcamaların artırılması için baskı yaptı. Savunma Bakanı Pete Hegseth ise görev süresi boyunca bu hedefi en önemli önceliklerinden biri haline getirdi.
Yetkililere göre Pentagon için durumu daha da riskli hale getiren unsur ise, Savunma Bakanlığı’nın azalan Amerikan stoklarını yenilemek için silah üreticilerine ödeme yapabilmek adına Kongre’nin ek finansmanı onaylamasını bekliyor olması. Yönetim, Ocak ayında Lockheed Martin dahil büyük savunma yüklenicileriyle, füze önleme sistemleri gibi savunma sistemlerinin üretim kapasitesini artırmaya yönelik yedi yıllık anlaşmalar imzaladığını açıklamıştı.
Anlaşma, hassas güdümlü mühimmatların ve THAAD füze önleyicilerinin üretiminin dört katına çıkarılmasını öngörüyordu. Savunma üreticileri ise buna karşılık, uzun vadeli sipariş garantisi karşılığında fabrikalarını genişletmeyi kabul etti.
Ancak yetkililer, Pentagon’un gerekli finansmanı bulmakta zorlanması nedeniyle genişletilmiş üretimin fiilen başlatılması yönünde henüz bir adım atılmadığını belirtti.
Kalem kalem silah ve füze maliyetleri
Bu arada ordu, İran savaşında ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı’nın acil ihtiyaçlarını karşılamak için mevcut silah stoklarını yüksek bir hızla tüketiyor. Bazı mühimmat türlerinin stokları diğerlerine kıyasla daha hızlı azalıyor.
Örneğin Pentagon, İran’a karşı yürütülen savaş için gizli özelliklere sahip uzun menzilli seyir füzesi envanterinin büyük bölümünü tahsis etmiş durumda. Joint Air-to-Surface Standoff Missile-Extended Range (JASSM-ER) olarak bilinen bu füzeler, savaş uçakları ve bombardıman uçaklarından fırlatılıyor ve 600 milin (yaklaşık 965 km) üzerinde menzile sahip. Düşman hava savunmasının menzili dışındaki zorlu hedefleri vurmak üzere tasarlandılar.
Savaşın başlangıcından bu yana, birim maliyeti yaklaşık 1,1 milyon dolar olan yaklaşık 1.100 JASSM-ER füzesi kullanıldı. Pentagon’un iç tahminlerine, anonim konuşan bir ABD askeri yetkilisine ve bir Kongre yetkilisine göre, bu füzelerden ordunun envanterinde yaklaşık 1.500 adet kaldı.
Birim maliyeti yaklaşık 3,6 milyon dolar olan Tomahawk füzeleri ise, 1991’deki Körfez Savaşı’ndan bu yana ABD’nin savaşlarında yaygın şekilde kullanılan uzun menzilli seyir füzeleri. Asya’daki olası bir savaş da dahil olmak üzere gelecekteki çatışmalar için de kritik bir mühimmat olmaya devam ediyorlar.
Center for Strategic and International Studies (CSIS) tarafından yapılan bir çalışmada, “Bu savaşı yürütmek için yeterli mühimmat mevcut olsa da, Operation Epic Fury kapsamında Tomahawk ve diğer füzelerin yüksek kullanım oranı, ABD için diğer bölgelerde — özellikle Batı Pasifik’te — riskler yaratıyor” sonucuna varıldı. Çalışma, kalan Tomahawk stokunun yaklaşık 3.000 füze olduğunu tahmin ediyor.
Patriot önleme füzelerinin birim maliyeti ise neredeyse 4 milyon dolara ulaşabiliyor.
ABD, 2025 yılı boyunca toplamda yaklaşık 600 adet üretmişti. Pentagon’un iç tahminlerine ve Kongre yetkililerine göre, savaşta şu ana kadar 1.200’den fazla Patriot füzesi kullanıldı.
Genel olarak savaşın bugüne kadarki maliyeti, bu ay American Enterprise Institute tarafından yayımlanan ve Trump’ın ilk döneminde Pentagon’da üst düzey görev yapan Elaine McCusker tarafından hazırlanan bir çalışmaya göre 25 milyar ile 35 milyar dolar arasında.
CSIS’ten Mark F. Cancian ise e-posta yoluyla yaptığı değerlendirmede, kendisi ve ekibinin çatışmanın maliyetini yaklaşık 28 milyar dolar olarak hesapladığını belirtti.
Ordu ayrıca hasar gören ya da imha edilen hava araçları nedeniyle beklenmedik maliyetlerle de karşı karşıya kalıyor. İran’da düşürülen bir Hava Kuvvetleri subayını kurtarmak için düzenlenen Navy SEAL Team 6 operasyonunda, uçakların burun iniş takımlarının geçici bir pistteki ıslak kuma saplanması üzerine, iki MC-130 kargo uçağı ile içlerinde bulunan en az üç MH-6 helikopter imha edilmek zorunda kaldı.
Mark F. Cancian, kaybedilen hava araçlarının toplam maliyetini yaklaşık 275 milyon dolar olarak hesapladı. Daha sonra üç yedek uçak, kurtarılan pilotu ve komandoları güvenli şekilde tahliye etti; ancak Pentagon, bu araçlardaki hassas teknolojinin İran’ın eline geçmesini istemedi.
NATO'nun doğu kanadındaki silahlar azaldı
Azalan mühimmat stoklarının yarattığı baskıyı tüm bölgesel askeri komutanlıklar hissediyor.
Avrupa’da savaş, NATO’nun doğu kanadını Rusya’ya karşı savunmak için kritik önemde olan silah sistemlerinde azalmaya yol açtı. Bu durum, The New York Times tarafından incelenen Pentagon verilerine de yansıdı.
“Ciddi” olarak tanımlanan sorunlardan biri ise gözetleme ve saldırı dronlarının kaybı.
İran savaşının yarattığı talepler, tatbikat ve eğitim faaliyetlerini de sınırladı. Askeri yetkililere göre bu durum, Avrupa’da taarruz operasyonları yürütme kapasitesini ve olası Rus saldırılarına karşı caydırıcılığı zayıflatıyor.
ABD Avrupa Komutanlığı’nın başındaki Alexus G. Grynkewich ise yaptığı açıklamada, “Savaşçılarımız, Başkan Trump’ın İran’a karşı yürüttüğü tarihi operasyonlara destek kapsamında Merkez Komutanlığa sağladığımız katkıyla gurur duyuyor” dedi.
Asıl etki Asya'daki ABD birliklerinde
Ancak en büyük etki Asya’daki birlikler üzerinde hissedildi.
İran’la savaş başlamadan önce ABD askeri komutanları, USS Abraham Lincoln uçak gemisi taarruz grubunu Güney Çin Denizi’nden Orta Doğu’ya yönlendirdi. O zamandan bu yana, her biri yaklaşık 2.200 deniz piyadesinden oluşan iki Deniz Piyade Sefer Birliği de Pasifik’ten Orta Doğu’ya gönderildi. Pentagon ayrıca İran’ın insansız hava araçları ve roketlerine karşı savunmayı güçlendirmek için Asya’dan gelişmiş hava savunma sistemlerini kaydırdı.
Bu kapsamda yönlendirilen silahlar arasında, Güney Kore’de konuşlu THAAD sistemine ait Patriot füzeleri ve önleyiciler de bulunuyor. Bu sistem, Kuzey Kore’nin artan füze tehdidine karşı Pentagon tarafından konuşlandırılan ve Asya’da yalnızca bu müttefikte bulunan gelişmiş bir füze savunma sistemi. ABD’li yetkililere göre, bu sistemin önleyicileri ilk kez bölgeden çekiliyor.
Yetkililer, ABD’nin Pasifik’teki hazırlık seviyesinin aslında daha önce de zayıfladığını belirtiyor. Buna, Ekim 2023’te başlayan Gazze’deki savaş ve Yemen’deki Husi güçlerinin Filistinlilere destek amacıyla Kızıldeniz’de gemilere saldırmaya başlamasının ardından, savaş gemileri ve uçakların Orta Doğu’ya kaydırılması neden oldu.
Geçen yıl Husilere karşı yürütülen ve Pentagon’un Operation Rough Rider olarak adlandırdığı bir aylık bombardıman kampanyası da, ilk başta açıklanandan çok daha büyük ölçekliydi. ABD’li yetkililere göre Pentagon yalnızca ilk üç haftada yaklaşık 200 milyon dolarlık mühimmat kullandı. Operasyonun toplam maliyeti ise operasyonel ve personel giderleri dahil edildiğinde 1 milyar doların oldukça üzerine çıktı.
ABD gemileri ve uçakları ile bunlarda görev yapan personel, ordunun “yüksek operasyon temposu” olarak tanımladığı bir yoğunlukta çalıştırılıyor. Bu zorlu koşullar altında en temel ekipman bakımının bile sorun haline geldiği belirtiliyor.
Kaynak:Gazeteoksijen