Orta Doğu'da ABD, İsrail ve İran arasında patlak veren savaş, dünyayı açlık kriziyle yüz yüze bıraktı. Financial Times gazetesi, savaşın petrol fiyatlarından ziyade asıl olarak Orta Doğu'daki gübre üretimini ve ihracatını vurduğunu yazdı. Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanmasıyla küresel gübre tedariki çökerken; uzmanlar tarımsal rekoltenin yüzde 50 düşeceği, ekmek fiyatlarının 6 hafta içinde fırlayacağı ve dünyayı 2022 Ukrayna savaşından çok daha beter bir gıda şokunun beklediği uyarısında bulundu.

Tüm dünya brent petrol fiyatlarındaki artışa ve akaryakıt zamlarına odaklanmışken, savaşın asıl ölümcül ve sessiz faturası küresel tarım sektöründe kesiliyor.

Dünyanın en saygın ekonomi gazetelerinden Financial Times (FT), bugün manşetten duyurduğu özel analizinde, Orta Doğu'daki çatışmaların küresel gıda zincirini kopardığını ilan etti. Sektör yöneticileri ve analistlerin verilerine dayanan rapora göre; sadece enerji değil, dünyadaki tarımsal üretimin can damarı olan gübre tedariki de tamamen durma noktasına geldi.

"PETROLÜ KONUŞURKEN ASIL FELAKETİ GÖZDEN KAÇIRIYORUZ"

Avrupa'nın en büyük gübre grubu olan Yara'nın CEO'su Svein Tore Holsether, FT'ye yaptığı açıklamada, medyanın ve hükümetlerin sadece petrole ve doğalgaza odaklanarak asıl büyük tehlikeyi gözden kaçırdığını belirtti.

Dünya gıda üretiminin yaklaşık yarısını destekleyen azotlu gübrelerin (özellikle Üre) en büyük üreticisinin Orta Doğu olduğunu belirten Holsether, şu korkutucu uyarıyı yaptı: "Bunun küresel gıda üretimi için ne anlama gelebileceğini hafife almamalıyız. Çiftçilerin tarlalarına gübre ulaştıramazsanız, daha ilk hasatta verim (rekolte) yüzde 50'ye kadar düşebilir. 2022'de gördüğümüz gibi, en yüksek bedeli yine en savunmasız olanlar ödeyecek; dünyanın birçok yerinde açlık ve kıtlık yaşanacak."

HÜRMÜZ BOĞAZI KAPANDI: KÜRESEL İHRACAT FELÇ

Savaş gemilerinin vurulduğu, füzelerin uçuştuğu ve mayınlanma tehlikesi olan Hürmüz Boğazı, küresel tarım için tam bir darboğaza dönüşmüş durumda. CRU verilerine göre, küresel Üre ihracatının yüzde 35'i ve fosfatlı gübrelerin temel maddesi olan Sülfür'ün (Kükürt) yüzde 45'i bu su yolundan geçiyor.

Argus Küresel Gübre Fiyatlandırma Başkanı Sarah Marlow, gemilerin Hürmüz'den geçememesi nedeniyle bölgedeki üreticilerin üretimi kısmayı düşündüğünü, İran'ın ise çatışmalar nedeniyle tüm amonyak üretimini fiilen durdurduğunu açıkladı.

KATAR TESİSLERİ VURULDU, FİYATLAR UÇTU!

Savaşın üretim tesislerine sıçraması felaketi daha da hızlandırdı. Küresel deniz yoluyla üre ticaretinin yüzde 10'unu (5.4 milyon ton) tek başına karşılayan QatarEnergy, pazar günü Ras Laffan kompleksine yapılan drone saldırısının ardından sülfür, amonyak ve üre üretimini tamamen durdurduğunu açıkladı.

Bunun yanı sıra gübre üretiminin ana hammaddesi olan doğalgaz fiyatlarının Avrupa'da bir haftada ikiye katlanması (10.6 dolardan 20 doların üzerine çıkması), gübre fiyatlarında devasa bir ralli başlattı:

Orta Doğu granül üre fiyatları tonda 130 dolar artarak 650 dolara fırladı.

Mısır ihracat fiyatları 125 dolar sıçradı.

Avrupa amonyak vadelileri tonda 725 dolara ulaştı.

EKMEK İÇİN 6 HAFTA, ET İÇİN 6 AY KALDI!

Kuzey yarımküredeki çiftçilerin tam da tarlaya gübre atma (bahar) sezonunda yaşanan bu krizin sofralarımıza yansıması ise çok hızlı olacak.

Lyndon B. Johnson Halk İşleri Okulu'ndan gıda sistemleri uzmanı Raj Patel'in analizine göre, bu tedarik şoku devam ederse tüketiciler sadece 6 ila 10 hafta içinde ekmek fiyatlarında fahiş artışlar görecek. Yem maliyetlerinin artmasıyla birlikte birkaç ay içinde yumurta fiyatları, 6 ay içinde ise tavuk ve kırmızı et fiyatları astronomik seviyelere ulaşacak.

CRU Gübre Başkanı Chris Lawson, bu krizin 2022'deki Rusya-Ukrayna savaşından çok daha yıkıcı olacağını şu sözlerle özetledi: "2022'de fiyatlar fırladığında pazar bir şekilde ayarlandı çünkü Rus ihracatı devam ediyordu. Bu seferki en büyük fark, bloke edilmiş bir Hürmüz Boğazı'nın aşılamaz fiziksel bir engel olmasıdır."