2026 Nobel Fizyoloji veya Tıp Ödülü, optogenetik olarak bilinen ve genlerin ışıkla kontrol edilmesini sağlayan tekniklerin geliştirilmesine katkıları nedeniyle Karl Deisseroth, Peter Hegemann ve Georg Nagel’e verildi.
İsveç’in başkenti Stockholm’deki Karolinska Enstitüsü’nde açıklanan ödül, sinir hücrelerinin faaliyetlerinin ışık kullanılarak açılıp kapatılmasını mümkün kılan yöntemlerin geliştirilmesine katkı sunan üç bilim insanına gitti.
Ödüle layık görülen 54 yaşındaki Deisseroth, ABD’de Stanford Üniversitesi’nde görev yaparken, 71 yaşındaki Hegemann Berlin Humboldt Üniversitesi’nde, 73 yaşındaki Nagel ise Almanya’daki Würzburg Üniversitesi’nde çalışmalarını sürdürüyor.
Nobel Komitesi, optogenetiğin bugün dünyanın dört bir yanındaki laboratuvarlarda beynin çalışma mekanizmalarını anlamak için kullanıldığını belirtti. Yöntem, belirli sinir hücrelerinin ışık yardımıyla çok hassas biçimde etkinleştirilmesini veya baskılanmasını sağlayarak araştırmacılara sinir devrelerini inceleme imkanı veriyor. Ödülle birlikte üç bilim insanına toplam 12 milyon İsveç kronu, yaklaşık 1,2 milyon dolar para ödülü verilecek.
Tıp ödülünün açıklanmasıyla 2026 Nobel haftası da başladı. Nobel Fizik Ödülü salı, Kimya Ödülü çarşamba, Edebiyat Ödülü perşembe ve Barış Ödülü cuma günü açıklanacak. Nobel Ekonomi Ödülü ise 12 Ekim’de sahibini bulacak.
Karl Deisseroth kimdir?
1971 yılında ABD’nin Boston kentinde doğan Karl Deisseroth, nörobilimci, psikiyatrist ve biyomühendis. Stanford Üniversitesi’nde biyomühendislik ile psikiyatri ve davranış bilimleri alanlarında profesör olarak görev yapıyor.
Harvard Üniversitesi’nde biyokimya eğitimi alan Deisseroth, tıp ve doktora eğitimini Stanford Üniversitesi’nde tamamladı. 2004’ten bu yana Stanford’daki laboratuvarını yönetiyor.
Deisseroth, özellikle optogenetik teknolojilerinin geliştirilmesi ve sinir hücrelerinin ışıkla kontrol edilmesine yönelik çalışmalarıyla tanınıyor. Aynı zamanda biyolojik dokuların daha ayrıntılı incelenmesini sağlayan CLARITY gibi yöntemlerin geliştirilmesine de katkı sundu.
Kariyeri boyunca Albert Lasker Ödülü, Kyoto Ödülü, Heineken Ödülü ve Japonya Ödülü gibi birçok önemli bilim ödülüne layık görüldü.
Peter Hegemann kimdir?
1954 yılında Almanya’nın Münster kentinde doğan Peter Hegemann, biyofizikçi ve Berlin Humboldt Üniversitesi’nde deneysel biyofizik profesörü. Çalışmaları, ışığa duyarlı iyon kanalları ve optogenetik alanına odaklanıyor.
Hegemann, Georg Nagel ile birlikte kanalrodopsinlerin keşfinde öncü rol oynadı. Işıkla etkinleşen bu proteinlerin tanımlanması, belirli sinir hücrelerinin ışıkla kontrol edilmesini sağlayan optogenetik yönteminin gelişmesinin önünü açtı.
Münster ve Münih’te eğitim gören Hegemann, doktorasını Max Planck Biyokimya Enstitüsü’nde tamamladı. Daha sonra Syracuse Üniversitesi ve Regensburg Üniversitesi’nde çalışan Hegemann, 2004’ten bu yana Berlin Humboldt Üniversitesi’nde görev yapıyor.
Bilim insanı, kariyeri boyunca Shaw Prize, The Brain Prize, Albert Lasker Award ve Canada Gairdner International Award gibi birçok önemli ödüle layık görüldü.
Georg Nagel kimdir?
1953 yılında Almanya’nın Weingarten kentinde doğan Georg Nagel, biyofizikçi ve Würzburg Üniversitesi’nde nörofizyoloji profesörü. Çalışmaları özellikle mikrobiyal fotoreseptörler ve optogenetik araçların geliştirilmesine odaklanıyor.
Nagel, Peter Hegemann ile birlikte ışığa duyarlı proteinler olan kanalrodopsinlerin keşfiyle tanınıyor. Bu keşif, hücrelerin ışıkla kontrol edilmesini mümkün kılan optogenetik alanının gelişmesinde temel rol oynadı.
Konstanz Üniversitesi’nde biyoloji ve biyofizik eğitimi alan Nagel, doktorasını Frankfurt’taki Max Planck Biyofizik Enstitüsü’nde tamamladı. Daha sonra Yale ve Rockefeller üniversitelerinde çalışan Nagel, 2004’ten bu yana Würzburg Üniversitesi’nde görev yapıyor.
Nagel’in çalışmaları, sinir hücrelerinin ışıkla çok hassas biçimde etkinleştirilmesi veya baskılanmasına imkan sağlayan yöntemlerin geliştirilmesine katkıda bulundu. Bilim insanı daha önce Shaw Prize, The Brain Prize ve Rumford Prize gibi birçok önemli ödüle de layık görüldü.