Birkaç sene önceydi. Bazı dostların davetiyle İstanbul'da Doğu Türkistanlıların bir derneğini ziyaret etmiştik. Bir konuşma yapmamı istediler. Önceki yazılarımda belirttiğim gibi, benim, ana gövdeden uzak, gayrimüslim çoğunluk içinde yaşayan Müslüman azınlıklara karşı ayrı bir muhabbetim var. Bu mazlum Müslümanları kıramadım ve aklımda kaldığı kadarıyla aşağı yukarı şu minvalde bir konuşma yapmıştım:
"Yaratılışın Sosyal düzeninde dağ kültürler var. Dağlardaki hayatın hareketlenmesi, yeşermesi, neşvünema bulması için gerekli etkenlerden biri de tohumları bir yerden bir yere taşıyarak aşılayan rüzgarlardır. Bu yüzden yaratılışın sosyoloji boyutunda da rüzgar kültürler var. Bunlar estikleri zaman yeni bir hayatı müjdelemiş olurlar. Nitekim yüce Allah rüzgarı hem "aşılayıcı" hem de "rahmetinin habercisi" olarak nitelendirir. Tarihsel süreç içerisinde üstlendikleri rolü göz önünde bulundurursak, Araplar, Kürtler ve Farslar dağ kültürler konumundadırlar. Orta Asya'dan kopup gelen Türkler ise rüzgar kültür mesabesindedirler. Bunun tanığı dediğim gibi tarihtir. Güneyden nefhasını bulan rüzgar dinince Araplar, Kürtler ve Farslar uzun süre derin bir sessizliğe gömülmüşlerdi. O dağ kültürlerde yaprak kımıldamaz olmuştu. Sonra Orta Asya'dan Türk rüzgarı koptu. Arapların, Kürtlerin, Farsların dağlarında yeniden fetih gülleri açtı. Bu rüzgarı, sadece müthiş savaşçılar olan Türk akınları temsil etmiyordu. Alimler, bilgeler, dervişler, arifler de eşlik ediyordu ve bu sayede buralarda yeni bir hayat başladı. Alpaslanlar, Çağrılar, Selçuklar, Osmanlar gibi fatihler geliyordu ama bunların yanında Yeseviler, Mevlanalar, Ali Kuşçular, Şah-ı Nakşibendler, Buhariler, Matüridiler de (eserleri ve irfanlarıyla) geliyordu.
Fakat en az yüzyıldır oralardan sadece felaket haberleri geliyor, katliamlar, sürgünler, soykırımlar çalınıyor kulaklarımıza. Ne yazık ki biz de yaralıyız, bizim de yaralarımız kanıyor. Siz ağladıkça, biz de ancak ağlayabiliyoruz. Bundan bir uyanış, bir çıkış, bir hayat çıkmaz. Çıksa çıksa gözyaşı deryasına dönen bir İslam alemi çıkar. O yüzden geride bırakın acıları, Kaşgarlı Mahmud gibi, Yesevi gibi, dervişan gibi, sufiler gibi, Alperenler gibi nefha olun ölmek üzere olan ruhlarımıza...Bırakın ağlamayı, fetih ruhunu aşılayın şu ölüm uykusuna yatmış Araplara, Kürtlere, Farslara..."
Hafta sonu İstanbul Valiliği'nin düzenlediği Beşiktaş Kitap Fuarı çerçevesinde Beyan Yayınları standında kitaplarımı imzalıyordum (Fuar hafta boyunca devam edecek). Ben de, yukarıda işaret ettiğim diriltici rüzgardan bir nefhaymış intibaını uyandıran bir hadise yaşadım. Orta Asyalı olduğu belli bir delikanlı önümde durmuş kitaplarımı inceliyordu. Bu yakınlarda Beyan Yayınları arasında çıkmış ve tarafımdan çevrilen İbn Haldun'un "Mukaddime"sine bakıyordu. Bu ilgisini fırsat bilerek nereli olduğunu sordum. Özbekistan, dedi. Fergana Vadisinden olduğunu ekledi. Hafız-ı Şirazi'nin, günümüzde Özbekistan sınırları içinde kalan Semerkand ve Buhara'dan söz ettiği meşhur beyitlerini okudum:
"Eger an Tork-i Şirazi bedest ared dil-i mera
Be khal-ı Hinduyeş bahşem Semerkand û Buhara ra"
(Eğer o Şirazlı Türk gönlümüzü kazanırsa
Bir siyah (Hintli) benine Semerkand ve Buhara'yı veririm)
O da bunun Özbekistan'da şarkı olarak çalındığını söyledi ve telefonunda bana dinletti. Bu arada gözü "Kürtler Kimdir?" adlı kitabıma takıldı. "Biliyor musunuz, ben okumak üzere İstanbul'a ilk geldiğim zaman tesadüfen tanıştığım Diyarbakırlı bir Kürt "elimden tuttu" dedi. Beni bir yurda yerleştirdi, sahip çıktı. Yurda götürürken tüm masrafları kendi cebinden verdi. Hala görüşüyorum. Bu yüzden Kürtleri merak ediyorum". Satın aldığı Mukaddime ve diğer kitapları "Fergana Vadisinden kopup gelerek "tanışma/irfan" ruhunu hatırlatan aslan kardeşim" için heyecanla imzaladım. Bu geliş, son yüzyıldır alıştığımız acılara bulanmış gelişlere benzemiyordu. Bir irfan arayışına, bir rüzgar gibi marifet çiçeklerini aşılamaya doludizgin bir esintiye benziyordu.
İrfan kelimesi bilgi, bilgelik, marifet ve tanışma anlamına gelir. Valiliğin düzenlediği bu tür fuarlar, bizzat yaşadığım bu olaydan da anlaşılacağı gibi İstanbul'u bir bilgi, bilgelik, marifet ve tanışma pazarına çeviriyor.
Şair Nedim'in yüzyıllar önce İstanbul için dediği gibi:
"Kala-yı maarif satılır sûklarında/Bazar-ı Huner ma'den-i ilm û ulemadır" (marifet kumaşı satılır çarşılarında/sanatın pazarı, ilim ve ulema madenidir).
Bir Arap'ın yazdığı bir kitabı bir Kürt Türkçeye çevirmiş ve bir Özbek Türk'ü alıp okuyacak. Kur'an'ın buyurduğu ve irfan kelimesiyle aynı kökten gelen "tearuf" (tanışma) bu olsa gerektir.
Bu tür gelişlerin "elinden tutmak" lazım.