1. HABERLER

  2. KÜLTÜR -SANAT

  3. Tarihe geçen Kürt Alimler
Tarihe geçen Kürt Alimler

Tarihe geçen Kürt Alimler

Abbasi, Eyyubi, Mervani, Selçuklu ve Osmanlı’daki mirlikler döneminde yaşamış Kürt alimlerin İslami ilimlerin yanısıra pozitif bilimlere de büyük katkıları olmuştur.

A+A-

 

Bilime katkı sunan Kürt alimleri denildiğinde akla ilk olarak İsmail Ebu’l İzz El Cezeri, Ebu’l Fida giibi isimler geliyor.

 

Bilime sundukları katkılarla adını tarihe yazdıran bazı Kürt alimlerle ilgili bilgileri derledik.

İsmail Ebu’l İzz EL CEZERİ

Mühendisliğin babası olan ve sibernetik biliminin kurucusu olarak bilinen İsmail Ebu’l İzz El Cezeri, Cizreli’dir.

Canlı ve cansız tüm karmaşık sitemlerin denetlenmesi ve yönetilmesini inceleyen bilim dalı olan sibernetiğin kurucusu olarak bilinmektedir. Bilim ve teknoloji alanında yaptığı buluşlarla anılmakta olan Cezeri, bu alanda “Makine Yapımında Yararlı Bilgiler ve Uygulamalar” adlı eseri yazmıştır.

Modern bilimciler, Cezeri’nin kitabındaki çizimlerinden hareketle, su saatleri, mumlu saatler, ibrikler, eğlence amaçlı kullanılan çeşitli robotlar, abdest almak için kullanılan robotlar, kan alma teknesi, fıskiyeler, kendinden ses çıkaran araç, suyu yukarı çıkartan araç, kilit, açıölçer ve kayık su saatlerinden oluşan 50’ye yakın icadı olduğunu belirtiyor.

İşte El-Cezeri’nin çizimlerinden bazıları:

 

Ebu’l Fida

13’üncü Yüzyıl’da yaşamış olan coğrafyacı ve tarihçi Ebu’l Fida, Şam’da doğmuştur. Ay üzerindeki Abulfeda kraterinin adı ona itifen verilmiştir. Önemli eserlerinden biri, Takvim-ül Buldan adlı coğrafya eseridir.

Çeşitli coğrafi hususlarla birlikte Dünya’nın başlıca şehirlerini de bir çizelge halinde anlatan bu kitap Reinaud ve De Slane tarafından 1840 yılında tanıtılmıştır. Fransızca tercümesi ise 1848-1883 yılları arasında yayınlanmıştır.

Ebu Hanife El-Dinaverî

9’uncu Yüzyıl’da yaşayan Kürt alim Dinaverî, Doğu Kürdistan’ın Kirmanşah eyaletine bağlı Dinaver şehrinde doğmuştur.

Dinaverî, coğrafya, tarih, botanik, astronomi, metalurji alanlarında çalışmış olup bu alanlarda eserler yazmıştır.

Modern bilim insanlarına göre, yaşadığı dönemde botanikle ilgili yapmış olduğu başarılı çalışmalarından dolayı “bitkilerle konuşan adam” olarak anılmıştır.

Dinaveri’nin bilim tarihine kazandırdığı eserler şöyle:

1- Kîtab’ul Cebr Ve’l Mukabîle (Cebir Kitabı)

2- Kîtab’un Nebat (Botanik Kitabı)

3- Kîtab’ul Kusuf (Güneş Tutulması Kitabı)

4- Kîtab’ur Redd Ala Reşad El-İsfehanî (Reşat El-İsfahanî'nin Astronomisine Reddiye)

5- Kîtab’ul Hisab (Aritmetik)

6- Bahs Fî Hisab el Hind (Hindistan Aritmetiği Üzerine)

7- Kîtab’ul Cem Ve’t Tefrîq (Toplama Ve Bölme-Aritmetik- Kitabı)

8- Kîtab’ul Kıble Ve’z Zewal (Astronomi)

9- Kîtab’ul Enwa (Meteoroloji kitabı)

10- Islah’ul Mantiq (Mantık Kitabı)

 

Sosyal Bilimler Alanında Eserleri:

1- Exbar’ut Tiwal (Tarih)

2- Kîtab’ul Kebîr (Büyük İlim Kitabı)

3- Kîtab’ul Fusaha (Retorik)

4- Kîtab’ul Buldan (Coğrafya)

5- Kîtab’uş Şi’r Ve’ş Şûara (Edebiyat)

6- Ensab’ul Ekrad (Kürtlerin Kökenleri)

 

Nalî

18’inci Yüzyıl’da Süleymaniye’de doğan Nalî’nin asıl adı Mela Xidir Ehmed Şaweysî Mîkayilî’dir. Nalî, Karadağ’da başladığı eğitimini Sine, Mehabad, Halepçe ve Süleymaniye’de tamamlamıştır. Mekke, Şam ve İstanbul’da da çeşitli eğitimler alan Nalî, matematikçi olarak bilinse de aynı zamanda şair ve islam alimidir.

 

Ahmedê Xanî

17’nci Yüzyıl’da yaşayan ve “Kürtler’in fikir babası” olarak bilinen Ahmedê Xanî edebiyattaki başarısının yanında bilimle de ilgilenmiştir. Aynı zamanda bir astronom olan Xani, bu alanda da çalışmalar yapmıştır.

Şemseddin Şarezorî

Tarih, felsefe fizik ve tıp alanlarında çok sayıda esere sahip olan Şemseddin Şarezorî, 13’üncü Yüzyıl’da yaşamıştır. Yaşamı hakkında çok az bilgi bulunan Şarezorî,  birçok alim hakkında biyografiler yazmıştır. Biyografik eser sayılabilecek Nuzhet’ul Ervâḥ Ve Ravḍat’ul Efrâḥ kitabının nüshalarından bir tanesi Manchester’daki John Rylands Kütüphanesi’nde muhafaza edilmektedir.

Aynı zamanda İngiliz Oryantalist Edward Granville Browne, İslam’da Tıp adlı kitabında Şarezorî’ye ait biri Farsça biri Arapça iki tıp eserinden bahsetmiştir.

Önceki ve Sonraki Haberler

HABERE YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.