1. YAZARLAR

  2. Fikret YAŞAR

  3. Kürtler'in Kullandığı Alfabeler
Fikret YAŞAR

Fikret YAŞAR

Fikret YAŞAR
Yazarın Tüm Yazıları >

Kürtler'in Kullandığı Alfabeler

A+A-
Kürtler kendilerinin Pinoşad'ın soyundan geldiklerini iddia ederler. Hz. Adem'e nisbet edilen Tarım Kitabı, Safaris ve Kosami'ye ait kitaplar onların sıkça başvurduğu kitaplardı. Kürtler, Yedi Kitab'ın yanısıra Dewanay'a ait Mushaf'ın kendilerinde olduğunu, sihir ve büyü ilimlerinde bilgi sahibi olduklarını iddia ederlerdi." 
 
İbn-i Wehşiye
 
     “Alfabe“ sözcüğü eski Yunan kökenlidir.
 
     Seslerin sembollerle ifadesi ise Sümerlere, yani günümüzden 5000 bin yıl öncesine uzanır.
 

     Tarihi belgelerden edinilen bilgiye göre Sümerler sesleri sembolize eden çivi biçimi formlar geliştirerek yazı yazmışlardır. Sümerler'i takip eden Akad, Elam, Babil, Hitit ve Asur gibi birçok Mezopotamya uygarlığı kâğıda, taşa, toprağa biçimlendirilmiş semboller çizerek ya da kazıyarak kendilerini ifade ettiler.

     Sümerler'den sonra Eski Mısır, “hiyeroglif” denen sembollerle ortaya çıkmış ve kullanım özellikleriyle ideomgramatik mantıkla kendini ifade etmiştir.
 
     Bunun yanısıra Maya Uygarlığı kökenli Güney Amerika alfabeleri de dikkat çekmektedir.
 
     Günümüzde kullanılan modern alfabenin kökeninin ise Fenikeliler'e dayandığı kabul edilmektedir. Bir İngiliz arkeoloğu olan H. Petrie,1905 yılında Sina Yarımadası'nda bulduğu bir kitabeden yararlanarak, ilk alfabenin M. Ö. 2000 yıllarında, Sami asıllı Fenikeliler tarafından kullanıldığını ve Fenikeliler'in yazı sistemini kurmakta eski Mısırlılar'ın hiyeroglif alfabesinden yararlandığını belirtmiştir.
 
     H. Petrie’ye göre Sami alfabesinden şu alfabeler türemiştir:
 
     1 - Güney Alfabesi: Habeş, Semud ve Galla alfabeleri.
 
     2 - Kuzey Alfabesi: Fenike ve Arami Alfabeleri.
 
     Yine Petrie’ye göre İbrani, Yunan ve Latin yazıları Fenike kökenlidir. Arap, Pehlevi, Uygur ve Hind alfabesi de Arami kolundan türemiştir.
 
     Eski Türkler’in kullandığı Uygur Alfabesi de bölgede egemen olan İrani halkın kullandığı Sami alfabesinin kuzey bölümünün Arami dalındandır.
 
     Yukarıda belirtildiği gibi, ortaya çıkan arkeolojik bulgular ışığında, Ön Asya ve Mezopotamya olarak tabir edilen Kürt coğrafyasının uygarlığa atılan ilk adımlarda öncü olduğu bilim çevrelerince kabul görmüştür. Yani, insanın hikayesini araştıranlar, modern insanın atasının Ortadoğu’da bir yerlerde ortaya çıktığı yönünde ortak görüş belirtmektedirler.
 
     Kürtler'in kullandığı alfabeler:
 
     “Medeniyete öncülük yapan kavimler sözlü dilden sembollerle ifade edilen yazılı dile geçerken ya dönemin mevcut alfabelerinden birini alıp kendi dillerine uyarlamışlar, ya da kendileri bir alfabe icat emiştir.”
 
     Kürd'e ait herşeyin yok sayıldığı ve başka kavimlere dayandığı yönündeki iddiaların dillendirildiği günümüzde yerli ve yabancı araştırmacılar tarafından ortaya çıkarılan belgeler oldukça önemli ve de anlamlıdır. Zira işgalciler yürüttükleri politikalarla Kürdî değerleri kendilerine sayarken red ve inkârla emanet coğrafyadaki iktidarlarını da uzatma niyeti gütmektedirler.
 
     Yapılan araştırmalar gösterdi ki, Kürtler de modern insanın doğuş yeri olarak kabul edilen Mezopotamya’da birçok alfabe kullanmış ve bu alfabelerle kitaplar yazmıştır. Kullandıkları alfabeler arasında en çok dikkati çekenler; 1 - Sümerler’in “çivi yazısı”, 2 - Pehlevi, 3 - Avesta, 4 - Arami, 5 - Binu Şad ve Masi Surati, 6 - Arap, 7 - Êzidi, 8 - Kiril ve 9- Latin alfabeleridir.
 
     1-SÜMER ÇİVİ YAZISI:
 
     Kürtler'in ataları kabul edilen Guti, Horri, Mitani, Kassi ve Medler bu yazıyı kullanmışlardır. Ancak Medler bu yazıyı zengin Kürt fonetiğine uyarlamak için 36 harften oluşan alfabede - 6 harf arttırarak -  42 harfe yükseltmişlerdir.
 
     Arap tarihçi Nazim Hacani “Kürt ve Kürdistan Tarihi” adlı araştırmasında şöyle der: ”Kürtler'in atalarının bu yazı ile yazdıkları en eski eserler bugün Londra Müzesi'nde korunan NUH TUFANINA ilişkin olan bazı tabletlerdir.”
 
     2 - PEHLEVİ ALFABESİ:
 
     Pehlevi alfabesi 24 harften oluşmaktadır. Bu alfabeyle 3. ve 7. yüzyıllar arasında Gorani lehçesinin Feylice şivesiyle bazı kitaplar yazılmıştır. Bunlar; Zend Avesta, Dinkerd, Bondhişin, Pendnamegi Zaraduşt û Minoki Xired, Sinbad-é Behri (SİNBAD), Hezar û Yêk Şev, Udayname, Karname, Ayiname ve Kelile û Dimne’dir.
 
     3 - ARAMİ ALFABESİ:
 
     Araştırmacılara göre Kürtler 4. yüzyıldan itibaren “çivi yazısı” nı terk ederek Pehlevi alfabesinin yanısıra Arami ve Yunan alfabelerini de kullanmışlardır.
 
     Arami alfabesiyle yazılmış metinler “Hewramani Kitabeleri”dir.
 
     1909 yılında Hewraman bölgesinde bir mağarada yapılan kazıda bu kitabeler bulunmuştur. Bugün Britanya'da bulunan bu kitabeler M.Ö. 22. ve 11. yy'larda Aşkaniler döneminde yazılmıştır. Kitabeler üzerinde araştırma yapan Prof. Minns, kitabelerden birinin Yunan alfabesiyle yazıldığını söyleyerek, bu araştırmayla ilgili çalışmasını da 1915 yılında “Helenistik Araştırmalar” dergisinde yayınlamıştır. Arami alfabesiyle yazılan kitabeler ise Sami dilleri uzmanı olan A. Cowley’e gönderilerek çevirisi sağlanmış ve kitabenin üzüm ve şarap satışıyla ilgili 8 maddeden oluştuğu tespit edilmiştir.
 
     Arap tarihçi Cemal Reşid Ehmed, “Zuhur'ul- Kurd fi't-Tarix” (Kürtler'in Tarih Sahnesine Çıkışı) adlı çalışmasında bu kitabenin orijinal şeklini kaydederek Arapça'ya çevirmiştir. 22 harflik Arami alfabesinden sadece 14 harfin bu kitabede yer aldığı görülmüştür.
 
     4 - AVESTA ALFABESİ:
 
     Birçok İrani kavim tarafından kullanılan bu alfabe Medler tarafından Kürt fonetiğine uygun olarak 45 harften oluşturulmuştur. Sümer alfabesine 6 harf eklemelerinin nedeni de yine zengin Kürt fonetiğidir.
 
     Otuzdan fazla dil bilen Amerikalı dilbilimci Michel Chayt, dünyada var olan diller arasında Kürtçe'yi en zengin dil olarak gösterirken kullanılan ses farklılıklarına ve değişik Kürt bölgelerindeki seslendirme şekillerine dikkat çekmektedir.
 
     Kürtçe'ye has olan ve dilbilimcilerin açıklamada güçlük çektiği seslendirme farkını Diyarbekir valisi D. Halid Paşa “.. fi'l-Lugat'ul- Kurdîye” adlı eserinde şöyle açıklamaktadır: “Ker” sözcüğü Kürtçe'de birkaç anlama gelir, ancak yazılışta bir fark olmadığı halde seslendirmede ancak Kürtler'in anlayabileceği ve telaffuz edebileceği ses farklılığı vardır. Ker: eşek, sağır, parça (bir nesneden ayırılan parça) anlamlarına gelir, ama her bir ifade için  “k” ve “e” seslerinde nüans farkları oluşur.
 
     "Kürtçe'nin Tarihçesi" adlı makalede Dr. Speizer, Zagros manzumesini oluşturan dört grubun Subaro, Guti, Kassi, Médi ve Lolo toplulukları ile Ararat Kürtleri’nin her birinin kendine özgü bir dili olduğunu, bunların ayrı gibi görünmelerine ya da farklı kelimeler barındırmalarına rağmen dildeki temellerinin aynı olduğunu söylemektedir. 
 
     Médi / Med dilinin Mekri (Makri) Kürtçesi olduğu ve Avesta’nın da Mekri Kürtçesi'yle yazıldığı yine tarihçiler arasında kabul görmektedir. Bu teori Hevart ve Darmis tarafından da desteklenmiştir. "İran İzlenimleri” kitabının yazarı Darmis, “Medler’in dili Avesta diliydi, Avesta dilinin Med dili olduğunu  bilgilerinize sunmuştum" demektedir.
 
     Aşağıdaki listede de günümüzde kullanılan Kürt dilinin Avesta'ya olan benzerliği gösterilmektedir.
 
     Örnek:
 
Avesta
Kürtçe
Türkçe
Açıklama
Atir
Adir, agir, ayir
Ateş
 
Axişti
Aşti
Barış
X = ğ
Avar
Havar
Çığlık
 
Bu
Bu, bun
Olmak
 
Da
Da, dan
Vermek
 
Dag
Dax,
Dağlamak
Türkçe'ye geçmiştir
Esp
Hesp
At
Binek hayvanı
Kuda
Kuda, kive
Nereye
 
Mahye
Meh
Ay
 
 
     Liste buna benzer ortak kelimelerle uzayıp gidiyor.
 
     5 - BİNU ŞAD VE MASİ SURATİ ALFABESİ:
 
     Bu alfabeyle yazılmış 30 Kürtçe kitap gördüğünü ve bu kitapların Kürtler'e ait olduğunu “Şewq'ul- Musteham fi Marifet'ul- Rumuz'ul- Eqlam” adlı eserinde belirten Keldani asıllı tarihçi ve bilim adamı İbn-i Wehşiye'dir (M.S. 8... – 908).
 
     Bu alfabeyle ilgili bilgiler uzun olduğu için gelecek yazıda sizlerle paylaşmak istiyorum.
 
     (devamı gelecek yazıda)
 
     Kaynak:
 
     - Kürt Tarihi Dergisi, sayı 6
 
     KURDİSTAN POST
 
Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.