1. YAZARLAR

  2. Ali Bulaç

  3. Beşeri örfte uygulamalar
Ali Bulaç

Ali Bulaç

Yazarın Tüm Yazıları >

Beşeri örfte uygulamalar

A+A-

Belitmek gerekir ki, Kur’an hükümleri içinde tümüyle tarihsel olanlar yok gibidir, hemen hepsi illetlerine, yani onları var kılan özgül tarihi ve toplumsal şartlara bağlı teşekkül etmişlerdir. Tabii ki illetlerin ortadan kalkması hükümleri de ortadan kaldırır. Ancak tarihselcilikten farklı olarak, şu usul kaidesinin de geçerli olduğunu unutmamak lazımdır: İlletlerin geri gelmesi yürürlükten kalkmış hükmü de geri getirir. Kur’an hükümlerine tarihselci yaklaşımı uygulamak, hükümleri tarihe, yani vahyin ilk muhataplarının özel tarihi ve toplumsal şartlarına indirgemek olur ki, “modern çağa uymaz“ diye iptal edilmeyecek hüküm yoktur. Nitekim modern dünyanın baskısı altında fıkıhla uğraşan çok sayıda ilahiyatçı veya yazar, hükümleri tarihsel kontekslerine irca edip, bugün değiştiklerini söyleyebilmektedirler. Çokeşli evlilikler konusunda da modernist fakihler ve yazarlar benzer bir tutum içindedirler.

Bu perspektiften baktığımızda şunu sorabeliriz: Acaba çokeşli evlilikler de tamamen ortadan kalkımş mı oluyor? Bu hemen geçiştirilecek bir mesele değildir.

Tarihsel olarak evlilikler poligam ve monogam olmak üzere iki kısma ayrılır. Poligaminin iki biçiminden söz etmek mümkün: Poliandri ve polijini. Poliandri, bir kadının birden fazla erkekle evlenmesi demektir ki, bu bazı eski toplumlarda görülse bile, marjinal bir formdur. Amerikalı antropolog George Murdock’a göre dünya üzerinde ancak yüzde 1’e karşılık düşer. Aynı antropologa göre bir erkeğin birden fazla kadınla evliliği demek olan polijini dünya toplumlarının yüzde 85’inde görülür ve kadim zamanlardan beri sürer. Dünya üzerinde monogomi normunu uygulayan yüzde 15’lik toplulukların gösterdiği davranış “seri monogomi“ olarak nitelendirilmektedir ki, anlamı birbiri ardına tek kadınla birlikte olma halidir. Buna zincirleme evlilik türü de denebilir.

Erkek tabiatının poligami, kadın tabiatının monogami olduğuna kesin kanaat getirenlere göre, bu formun hayvanlar alemindeki izdüşümüne rastlamak mümkün. Erkeklerin olduğu hayvanlar aleminde birçok tür poligamidir, sadece goriller tek eşli yaşar. Sebebi bu hayvar türünün obez ve tembelliği dolayısıyla başka eş aramaya üşenmesidir.

Sir Apolo Kagwo’dan naklen Afrika uzmanı Ali Mazru’ninin verdiği bilgilere göre, Buganda Kralı II. Suna’nın 148 karısı, iki bin yedek karısı ve 18 bin abazanı, yani kadın hizmetçisi vardı. Nijerya`da yaşayan 84 yaşındaki Muhammed Bello Ebubekir adlı bir şahısın 84 karısı olduğu medyada yer aldı. İsimlerini ve tam olarak sayılarını unuttuğu 86 eşi 170 çocuğu ve çok sayıda torunu olan yaşlı adam, geçimini şifa dağıtarak sağlıyor (Yeni Şafak, 11 Ağustos 2008). Yine Güney Afrika’daki Svaziland ülkesinde Kral III. Msvati’nin 13 eşi vardı, 14. eşini seçmek için binlerce kız arasında yarışma açmıştı (Hürriyet internet sitesi, 3 Eylül 2008). Svaziland Kralı Mswati, her yıl kendisinin önünde geleneksel danslar yapan yarı çıplak binlerce bakire kız arasından en güzelini eş olarak seçiyor. 12. eşi Nothando, Adalet Bakanı Ndumiso Mamba ile bir otel odasında yakalandığında Svaziland Kralı’nın 14 eşi ve 23 çocuğu vardı (Haber Türk, 25 Eylül 2010).

       Çok eşli evliliği gerektiren bazı tarihi, toplumsal ve arızi faktörler vardır. Tarım toplumlarında işgücüne hissedilen ihtiyaç ilk akla gelendir. Birden fazla kadınla evlilik, hem ailenin ilave işgücüdür hem daha fazla çocuk demektir. Modern teknolojik aletlerin tarıma girmesi, bu evliliklerde belli bir azalmaya yol açmıştır. Ekonomik sebepler, yoksulluk ve iş piyasasanın daralması sosyal güvenceden yoksun kadınların bir erkeğin nikahı altına girerek sosyal güvenceye kavuşmasını sağlar. Yoksulluk ve şiddetli ihtiyaç içinde yaşamaktansa kadın hem bir erkeğin himayesini kazanır hem sosyal ve cinsel ihtiyaçlarını meşru yoldan karşılar. Kadının şiddetli ihtiyaçlarla karşı karşıya bulunduğu durumlarda fuhşun arttığı vakıadır.

Ekonomik faktör bazı durumlarda toprakların, aileye ait servetin yabancılara gitmesini, parçalanmasını önlemek üzere de karşımıza çıkar. Bu durumda kadınlar ikinci, üçüncü eşler olarak aile içinden erkeklerle evlendirilmektedir. Tarihte sosyal statü elde etmek amacıyla da bu tür evlilikler yapıldığı vakidir. Bir aile sosyal konumunu yükseltmek amacıyla kızını isteyerek zengin veya asil bir erkeğe ikinci veya üçüncü eş olarak vermiştir. Ebu’lfazl İzzeti’ye göre İslamın tarihsel yayılmasında çok eşli evliliklerin önemli rol oynadığını söylemek mümkün. Şam’lı veya Bağdatlı bir tüccar Afrika’dan Asya’nın içlerine kadar ticaret yaptığı güzergah üzerinde farklı bölgelerden olmak üzere üç veya dört evlilik yapmış, bu bölgelerden doğan çocukları İslamiyet’in yayılmasında önemli roller oynamışlardır.

Önceki ve Sonraki Yazılar

YAZIYA YORUM KAT

UYARI: Küfür, hakaret, rencide edici cümleler veya imalar, inançlara saldırı içeren, imla kuralları ile yazılmamış,
Türkçe karakter kullanılmayan ve büyük harflerle yazılmış yorumlar onaylanmamaktadır.